DÍLI ─ Kinta, loron-18, fulan-Jullu, tinan-2019, Prokuradór-Jerál Repúblika Dr. José da Costa Ximenes marka prezensa iha enkontru Konsellu Superiór Koordenasaun Setór Justisa, iha Gabinete Ministru Justisa. 

Enkontru ne’e prezide husi Prezidente Konsellu Superiór Koordenasaun Setór Justisa ka atual Ministru Justisa Dr. Manuel Carçeres, sira ne’ebé partisipa iha enkontru refere mak; Prezidente Tribunál Rekursu Dr. Deolindo dos Santos, Prokuradór-Jerál Repúblika Dr. José da Costa Ximenes, Defensoria Públiku Jerál Dr. Câncio Xavier, Diretor PSIK Dr. Vicente Fernandes e Brito, Diretor DNAJL Nelinho Vital, no ekipa téknika iha Gabinete-MJ.    

Iha biban ne’e, Ministru Justisa Dr. Manuel Carçeres hato’o kestaun lubuk ida kona-ba reforma setór justisa nian, nia preokupa tebtebes mak dinámiku ida katak ema hothotu hakarak sai pioneiru ba reforma setór justisa.  

Ministru Justisa hateten katak Primeiru Ministru husu ona atu aposta liuliu mak formasaun ba rekursu umanu setór justisa nian, tanba ita haree juíz, prokuradór, no defensór sira nia idade mós avansadu ba daudauk ona, kuandu sira reforma tiha, entaun, ita presiza rekursu umanu.

Iha enkontru ne’e, Prezidente Tribunál Rekursu Dr. Deolindo dos Santos hato’o katak “ita presiza halo formasaun foun ba juíz, Prokuradór no Defensór sira, husi parte tribunál nian sei presiza kuadru foun ba iha tribunál tanba atu haree ba prosesu foun sira ne’ebé tama. Nune’e, ita hanoin ona atu iha tan tribunál balun tantu iha nivel primeira instansia ka nivel superiór no presiza mós kuadru balun atu preenxe vaga sira ne’ebé iha tribunál primeira instansia no tribunál Superiór foun ne’ebé mak sei estabelese, tanba ne’e presiza halo formasaun iha tempu badak nia laran”.

Iha sorin seluk, PJR Dr. José da Costa Ximenes hato’o katak “presiza haforsa Konsellu Superiór, reprezentante sira iha Konsellu Superiór Ministériu Públiku nian só iha de’it Prokuradór na’in-rua ida mak Prokuradór-Jerál no ida fali reprezenta husi Prokuradór sira, atubele iha balansu ruma, entaun, ita labele funsiona Konsellu Superiór Majistratura Judisiál ne’e ho de’it Majistratura Judisiál sira, tanba Konsellu Superiór sai hanesan check and balance nune’e envolve mós reprezentante sira husi governu no parlamentu inklui reprezentante prezidente nian hodi fó forsa ba instituisaun ne’e, tanba instituisaun refere ne’e la hili liuhosi eleisaun, tempu to’o ona halo reforma setór judisiál ne’ebé importante liu mak Ministru Justisa mak tenki lidera liuhusi Konsellu Superiór Koordenasaun Setór Justisa”.

Aleinde ne’e, PJR ko’alia mós kona-ba formasaun ne’ebé halo durante ho ninia objetivu mak atu kontinua eleva kapasidade majistradu sira, iha parte ida keta haluhan katak kapasitasaun ne’e atu garante kualidade justisa, hodi nune’e ita halo jestaun ba prosesu  no aumesmu tempu reforsa ita-nia rekursu umanu.

Hafoin Defensoria Públiku Jerál Dr. Câncio Xavier hato’o katak “atu responde ba kestaun sira ne’e presiza rekursu umanu ne’ebé iha kapasidade liuliu kuadru pesoál sira, no presiza mós aumenta rekursu no kontinua halo formasaun espesializadu, daudaun ne’e iha Defensoria Públiku iha ema na’in-35, inklui mós defensór estajiariu na’in- 5, senti katak ne’e la sufisiente, atu halo alargamentu ba mapa judisiáriu maibé tenki aprova uluk lai lei organizasaun judisiáriu hafoin halo alargamentu”.

Iha sorin seluk, Diretór Jerál Sentru Formasaun Jurídika no Judisiária Dr. Antoninho Gonçalves hato’o katak “formandu sira tenki domina direitu interna no direitu internasionál, tenke iha formasaun propria ba formadór semana 2 ka 3, hodi bele iha tékniku maneira hanorin nian, maski formadór sira hatene maibé tékniku hanorin la di’ak, entaun, formandu sira labele kompreende buat ida”.

Aléinde ne’e, DJ Sentru Formasaun hato’o mós katak “iha primeiru enkontru Sentru Formasaun nível CPLP iha Brazil, kuaze país CPLP iha nia formadór psikolójia, maibé só Timor-Leste de’it maka laiha, tanba ne’e presiza psikiatria hodi hola parte iha Sentru Formasaun liuliu ba iha rekrutamentu formandu sira, no kestaun seluk mak tenke halo transferénsia ba funsionáriu sira iha Sentru Formasaun, presiza ema ne’ebé domina direitu hodi nune’e iha loron ikus sira bele sai profesór hodi jere nafatin Sentru Formasaun ne’e, aselera no hala’o knaar tuir ezijénsia Sentru Formasaun nian”.  (Media/MP)